Lazarat
Lazarat is a village in Gjirokastër County, in southern Albania. It is located in the Dropull valley. Formerly functioning as a municipality, as part of the 2015 local government reform, it became a subdivision of the municipality of Gjirokastër. The former municipality consisted of the villages Lazarat and Kordhocë.
The population at the 2011 census was 2,801.
In recent years, Lazarat had gained the reputation as the cannabis capital of the country due to its large scale growth of cannabis by the local population. However, in June 2014, the Albanian government cracked down and destroyed the local production and transit of the drug.
Name
Its name contains the Albanian suffix -at, widely used to form toponyms from personal names and surnames. The founder of the village was Lazar hence the name Lazarat.Lazarat is official name used in Albanian Government, but it is pronounce Lazërati, also often written Lazerati.
Geography
Lazarat is a village just outside Gjirokastër, situated on mountain slope of Mali i Gjerë.History
During the Ottoman period, following the emigration of village inhabitants to Thrace, Labs from the nearby Kurvelesh region were placed in Lazarat by Kaplan Pasha. Amidst the socio-political turbulence of the late eighteenth century in the area, Lazarat had bandits and it became a shelter for outlaws and criminals.Lazërati për Kombin
Shoqata Lazarati Michigan ka bashkëpunuar më Vatrën për te nxjere veprën e Lazaratasve në sherbim të Kombit.
Kjo fushatë u bë që të takohej Presidenti Wilson me Nolin për shpëtimin e Trojeve shqiptare.
Ja kontribuesit e dates 3 qershor 1917.
FITCHBURG, MASS
Dishan Azis Lazarati $ 10.15 Dishan Azis Kazma
Dalip Asllan Lazarati $ 11 Dalip Asllan Basha
Dervish Banush Lazarati $11.02 Dervish Banush Gjyli
Lesko Myftar Lazarati $ 5 Lesko Myftar Gerveshi
Mato Selman Lazarati $ 5 Mato Selman Basha
Adem Shefik Lazarati $ 10 Adem Shefik.
Ibrahim Asllan Lazarati $ 10.15 Ibrahim Asllan Brahimi
Resul Lyfto Lazarati $ 10 Resul Lifto Meçi
Qazim Myrto Lazarati $ 2 Qazim Myrte Llagatura
Hasan Xhafer Lazarati $ 10 Hasan Xhafer Bejko
Feta Zyber Lazarati $ 10 Feta Zyber Bobi
1913-çeta për mbrojtjen e trojeve ne jug
Ramo,Hiri Zote,Aliko
Medi,Krishti Osmën,Aliko
Bido,Gjolleshi Mirteza,Basha
Rapo,Gjolleshi Reit,Gaba
Cane,Boci Latif,Gaba
Neki,Tushe Take,Trako
Lifto,Koçiu Hajro,Malo
Seit,Çaçi,nga Erindi Sherif,Krishti
Demo,Boci Istref,Mahmuti
Vait,Hiri Mustafa,Hiri
Luftëtarët e Lazaratit në Luftën e Vlorës të vitit 1920.
Ali,Aliko Mato,Rabi
Arif,Bobi Nelo,Meçi
Barjam,Aliko Ramo,Hiri
Bido,Gjolleshi Riza,Skëndi
Dalip,Basha Rustem,Gjini
Dalip,Gaba Safet,Bejko
Demo,Boci Serjan,Çela
Dervish,Gjylj Hasan,Proko
Duro,Gërveshi Hysen,Brahimi
Halil,Birbili Hysen,Koçiu
Halil,Koçiu Hamit,Derxho
Hasan,Boci Islam,Buzheri
Jaqe,Mahmuti Istref,Mahmuti
Lato,Koli Isuf,Pollo
Lesko,Gërveshi Sinan,Rabi
Medi,Krishti Sinan,Jupi
Matush,Gjini Sherif,Krishti
Zilik,Derxho Xhelo,Llagatura
Serjan,Ahmeti
Çeta e Lazëratit për Mbrojtjen e Janinës
Fejzo,Basha Mujo,Gjini
Dule,Idrizi Qamil,Gjini
Mehmet,Gaba Xhevit,Ahmeti
Demo,Buci Mamut,Çallëku
Selfo,Gjyli Ismail,Gjolleshi
Zeqo,Jupi Muço,Brahimi
Ago,Mahmuti Rushit,Gjyli
Qamil,Basha Vahit,Brahimi
Mirteza,Basha Halil,Birbili
Zote,Aliko Xhevit,Shurdhi
Isuf,Pollo Avni,Brahimi
Dule,Kazma Ismail,Basha
Rustem,Mamo Matush,Gjini
Bastri,Erindi,
Elias Maliq Lazarati
Sot u mblodhëm për të nderuar jetën dhe trashëgiminë e Elias Maliq Lazaratit. Me fjalime të ndjera, nderime solemne dhe praninë e komunitetit tonë, siguruam që kujtimi i tij të jetojë përgjithmonë. Faleminderit të gjithëve që u bashkuan për të nderuar një njeri, kontributet e të cilit nuk do të harrohen kurrë.
Today, we gathered to honor the life and legacy of Elias Maliq Lazarati. Through heartfelt speeches, solemn tributes, and the presence of our community, we ensured his memory will live on. Thank you to everyone who joined us in paying respects to a man whose contributions will never be forgotten.
Shoqata Kulturore Atdhetare Lazerati – Michigan, USA
It is an honor and privilege to welcome you here today as we gather to celebrate a remarkable man- our grandfather, Elias Maliq Lazarati. Today is a special and proud occasion, a day when America pays tribute to its veterans, to those brave souls who placed duty, country and freedom above all else. Among those heroes stands Elias, whose legacy we are here to remember and celebrate. Elias was born on December 12, 1897 in an ordinary Lazarati family, but with great ideals and patriotic values. These values, were deeply rooted in the mind and heart of Elias since childhood.
In 1913 he immigrated to the USA. Now he had left not only Lazarati but also his homeland behind. This weighted heavy on his shoulders. To preserve his heritage and keep his origin alive he chose to turn his beloved Lazarati into his last name, but he also placed the name of his grandfather, Maliq, within his own name. From now on he would be called Elias Maliq Lazarati.
Immigrating to America gave Elias the opportunity to follow a path he had always aspired, the path of education. In addition to work, he began his studies at the American Military Academy. His progress was visible and immediate. In 1916 he graduated from the Military Academy, and was mobilized in the American army as an officer. He fought bravely in the trenches of World War I, enduring the horrors of the battles such as:
Verdun – in 1913 in the mountains of northern France
Marne and Aisne – in 1914 in Paris, France.
Meuse Argonne – 1918 This one is known as a fierce battle and with the greatest losses in the ranks of the American army.
Chateau Thjery – This was the battle in which on July 4, 1918 he was wounded by a shrapnel and exposed to mustard gas.
Then, Elias was discharged from the American army with military honors and a victory medal. He was also presented with the right to wear a wounded chevron. A ribbon with three clasps which means that he took part in three important victory battles and that he was wounded in war.
But his unwavering dedications goes beyond the battlefield. In the first year of his return to the U.S from war Elias began to write and publish a series of articles in newspapers of the time in which he expressed his unwavering stance on our national issues. These writings made his name even more well-known and he was often quoted in the Albanian press, with special respect.
The collaboration with the most famous Albanian personalities such as Fan Noli, Sotir Peci, Mihal Grameno, etc. would rank him among the most honored Albanian-American figures of that period. All these great historic names were members of the patriotic society “Vatra”. This served as the direct affiliation that Elias had with “Vatra”. At first as a member of it and very soon he became the Chairman of Branch No. 29, in New York. During this time, he would give his help and contribution to his fellow Albanians who came to America as immigrants by ensuring they had the guidance and support needed to establish a better life in America. Elias worked tirelessly for our national cause until the end. When his health deteriorated, he decided to return to his homeland and be with his daughter, Liri! He passed away in 1928 in Lazarat, where his body rests today.
When you hear about his activities, you get the impression that he was someone who lived a long life, but Elias was only 31 years old when he passed away. This fact speaks volumes about him and his clever vision.
More than an officer, he was a patriot who carried the Albanian spirit across borders.
More than an immigrant, he was a bridge for those seeking a better life in America.
More than a historical figure, he is a symbol of resilience for all of us.
Today, in this memorial ceremony, we honor Elias as the American military hands over the American flag to his family in recognition of his courage and sacrifice.
We, Elias’s descendants, sons and daughters of Liri, stand here with pride and deep gratitude.
Let this day be a reminder of our roots, of those who came before us, who built bridges, fought battles, and paved the way for our future. Let us continue to carry Elias’ name with honor, strength, and deep Albanian pride!
Thank you all for your presence!
May God Bless the memory of Elias Maliq Lazarati!
May God Bless the United States of America!
Ardi Ahmeti – Zabide Aliko
AGO RABI LAZARATI, KONTRIBUTI NË FEDERATËN VATRA E GAZETËN DIELLI
Ago Rabi ishte një nga themeluesit e Federatës “VATRA” e krijuar në vitin 1912, e cila ka pasur si mision historik mbrojtjen dhe garantimin e të drejtave të shqiptarëve në SHBA, si edhe ka ndërmarrë përsipër lobimin në Kongresin e Shteteve të Bashkuara për të drejtat e shqiptarëve anembanë botës. Por jo vetëm…Agua ka punuar dhe si kontrollor i Gazetës “Dielli”. AGO RABI LAZARATI kështu quhej nga shokët dhe atdhetarët në Amerikë,një personalitet i vlerave të shquara, i njohur ndër breza për kontributet e vyera që ka dhënë si një vizionar dhe patriot.Agua u lind ne Lazarat në vitin 1888. Babai i tij Rakip Rabi ka qenë një nga luftëtarët e çetave të Lazaratit,në luftrat për liri dhe mbrojtjen e trojeve shqiptare.Agua, arsimin fillor dhe atë 8-vjeçarë e kreu në fshatin e tij Lazarat, por për shkak të kushteve dhe vështirsive të kohës nuk mundi të përfundonte arsimin e mesëm.Qysh nxënës dallonte për vrullshmërinë dhe guximin e tij,karakterizohej nga një urtësi shpirtërore, ishte vizionar, me një etje për dituri,e me vyrtytet e një njeriu të mirë,fisnik e largpamës; i frymëzuar me ide atdhedashurie.Agua gjithmonë e shprehte adhurimin dhe ëndrrën që kishte për të emigruar në Amerikë. Kjo ëndërr i bëhet realitet për herë të parë në vitin 1910, vit të cilin ka shkuar dy herë drejt Amerikës.Gjatë qëndrimit atje ai u lidh me drejtuesit e komunitetit shqiptar në Amerikë si me Fan S. Nolin, Sotir Pecin, Kristo Dakon, etj. Së bashku me mësueset Sevasti e Parashqevi Qiriazi u përfshin në hapjen e shkollave shqipe dhe Themelimin e Shoqërisë Vatra në radhët e komunitetit shqiptar atje.Mbas kompletimit me arsimin që përfundoi atje, ai filloi të angazhohej për hapjen e gazetave shqip si “Përparimi”, Imigranti” në New York,Boston, si dhe furnizonte me kronika nga aktivitetet e degëve të emigrantëve në shtete të ndryshme gazetën “Dielli” i shoqatës “Vatra”.Agua nuk i shkëputi për asnjë moment lidhjet me vendlindjen e tij, Lazaratin.Ai u lumturua pa masë kur mësoi se në Lazarat në 1915 mësuesi arbëresh Sinjore Tozeli kishte hapur shkollën shqipe. Në një letër që i dërgonte drejtorit të gazetës “Omonia “,që dilte në Gjirokastër greqisht më 1915-1916, i shkruante: “ I nderuar, zoti Dilo ! Mora vesh se zotëria juaj, boton një gazetë në Gjirokastër greqisht. Meqënëse unë di greqisht dhe jam nga Lazarati, ju lutem më dërgoni disa numra. Me këtë veprim ju i shërbeni vëllazërimit të krishterëve dhe muslimanëve, pavarësisht kritikave të ish kajmekamit, dhe editorit të “Diellit “Pas luftës së parë botërore monarkitë fqinje dhe Italia mezi prisnin të zbatohej “traktati i fshehtë i Londrës”. Shqiptarët e Amerikës u organizuan në partitë politike Shqiptare. Drejtuesit dhe intelektualet patriot të këtyre partive përpiluan dhe i dërguan një “Promemorie” Presidentit të SHBA Woodrow Wilson 105 vjet më parë.Një ndër këta firmëtarë ishte dhe AGO RABI LAZARATIBoston Mas. U.S.A.4.5.1919 PROMEMORIE Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës Woodrow Wilson.I nderuari, zoti President! Duke qenë se së shpejti do të shkoni si përfaqësues i Amerikës fitimtare në konferencën e Paqes, duke qenë se Shqipëria është në rrezik nga një traktat për coptim nga fuqitë fqinje aleate, duke qenë se ju keni dhënë deklaratë që Vlora dhe krahinat përreth mund ti mbeten Italisë,kerkojmë nga Shkëlqesia Juaj që ta konsideroni edhe një herë këtë Deklaratë Tuajën,pasi po të marë Vlorën dhe krahinat përreth Italia, atëherë Adriatiku bëhet liqen i mbyllur Italian dhe përsa i përket Vlorës “sa mund të rrojë njeriu pa mushkëri aq mund të jetojë Shqipëria pa Vlorën”-tha ai.Kemi shpresë tek Shkëlqesia Juaj se do të mbrojë në atë konferencë të drejtën shqiptare.Për Partitë Politike Shqiptare K R Y E T A R I, Kristo Dako.F I N A N C I ER,Rexhep Demi Filati K O N T R O L L O R,Ago Rakip Lazërati.Presidenti W. Wilson u deklaroi autoriteteve të emigracionit shqiptar me Fan S Nolin në krye ku bënte pjesë dhe Ago Rakip Lazërati se : “Shqiperia do të ketë një zë në këtë konferencë që ta mbrojë dhe ai zë jam unë”.Pas formimit të qeverisë së Sulejman Delvinës, dalë nga kongresi I Lushnjës dhe pranimit të Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve, Agua u kthye në atdhe më 1921. Ku ndoqi me interes zhvillimet politike në vitet 1920-1924. Pas Thirrjes së Nolit për pjesmarrje në administratë, Agua ju përgjigj : “ Rëndësi për mua ka që u bë Shqipëria !” Agua jetoi gjithë kohën e Zogut në aktivitetin e tij privat jashtë politikës. Përjetoi me dhembje pushtimin fashist të vendit dhe ishte për luftën çlirimtare. Agua ishte kundër politikës servile ndaj Titos që mbanin krerët e regjimit dhe këtë e shprehu haptazi në popull me rastin e vizitës së Enverit në Beograd më 1946. Fjalëve të bukura për Titon të agjitatorit të Frontit Agua ju përgjigj: “Po, mor po! i mirë është sërbi Tito, por për Shqipërinë është shejtan mulliri!”Mbas kthimit në atdhe Agua punoi dhe jetoi pranë familjes së tij në vendlindjen ku lindi dhe u rrit në Lazarat. Në vjeshtë të vitit 1948 regjimi komunist i diktatorit Hoxha, atdhetarin Ago Rabi do e burgoste në burgun e Gjirokastrës sepse nuk pagoi detyrimet. Pasi kreu një vit burg lirohet i sëmurë ndërsa pas një viti mes vuajtjesh ndërroi jetë në dhjetorin e vitit 1950.Ky ishte shpërblimi që i dha regjimi këtij atdhetari të madh. Dhe më vonë regjimi nuk i njohu apo nuk përmendi kurrë kontributet e tij, vlerat e tij për atdheun në ato ditë të vështira të rrezikut të shpërbërjes.Agua u nda nga jeta duke marrë nderimet, respektin dhe vlerësimet e të gjithë bashkëfshatarëve po ashtu dhe të miqve dhe bashkë atdhetarëve të tij mes të cilëve punoi dhe jetoi.
18–19 Korrik 1944 – Përkujtim për viktimat e masakrës në Lazarat
Ne kujtojmë me dhimbje dhe respekt të thellë një nga ditët më të errëta në historinë e fshatit tonë. Më 18 dhe 19 korrik 1944, Lazarati u përball me një sulm të përgjakshëm nga forcat partizane. Viktima të pafajshme, burra, gra dhe fëmijë, u vranë brenda shtëpive të tyre në përpjekje për të mbrojtur jetën dhe nderin.
Kujtojmë:
· Lalo Gaba, grua e moshuar, e vrarë nga granatat.
· Haxho Bejko, vajzë e re, humbi jetën në shtëpi e qëlluar brenda në prani të fëmijve.
· Bako Skëndi, vdiq pas plagëve të marra.
· Murat Basha, u vra nga trupat gjermane.
· Brahim Rusho, një fëmijë i therur me thikë barbarisht nga partizanët natën e sulmit.
Pas luftës, viktimat u harruan. Gjatë regjimit komunist, në fshat u ndërtua një lapidar për partizanët, por asnjë përkujtimore nuk u ngrit për viktimat civile të masakrës dhe as për të përndjekurit e diktaturës pas rrënies te komunizmit kur Lazëratasit patën mbështetje politike dhe ekonomike.
Sot, 35 vite pas rënies së komunizmit, Lazarati ende nuk ka një memorial për të nderuar të pafajshmit që u flijuan.
Qeveria vendore dhe ajo qëndrore kurrë nuk kanë treguar interes për një memorial të tillë.
Por pse mungon ky interes edhe tek vetë qytetarët e Lazëratit? A nuk është kjo histori edhe pjesë e dinjitetit tonë?
Le të kujtojmë. Le të flasim. Le të ndërtojmë kujtesën që na mungon. Sepse heshtja është fyerje, dhe harresa është padrejtësi.
Jemi të vonuar por kurrë nuk ështe von.
Shoqata Lazerati ne Michigan organizoi ne Dearborn nje vigjilje perkujtimore.
Serjan Xhevit Ahmeti – Jeta dhe Qëndresa
Written by
Shoqata Lazerati Michigan
in
Memorials of Lazerati
Serjan Xhevit Ahmeti, patriot from Lazarat, Albania – family history archive.
Lindja dhe rrënjët familjare
14 dhjetor 1900: Lindi në fshatin Lazërat, Gjirokastër, në një familje të thjeshtë e patriotike.
Babai i tij ishte pjesëtar i çetës së Lazëratit, duke luftuar në betejat e Janinës dhe Delvinës për mbrojtjen e trojeve shqiptare.
U rrit me frymën e besës dhe dashurisë për vendin. Gjyshja përsëriste: “Për vendin vra e pre, e mos lësho kurrë, por për të huajn mos derdh gjak.”
Shkollën fillore e kreu në mejtepin e fshatit, Xhamia. Nga kjo shkollë kishte një medalion që familjes iu konfiskua gjatë regjimit komunist.
Lufta e Vlorës dhe Fan Noli
Në moshën 19 vjeç, mori pjesë në Luftën e Vlorës, duke u rreshtuar krah burrave të Lazëratit për mbrojtjen e pavarësisë së Shqipërisë.
Në vitin 1924, ishte ndër përkrahësit e qeverisë së Fan Nolit, si edhe shumica e lazëratasve. Vlen të theksohet se influenca bolshevike kishte lënë shenjë në bisedat e tij; përmendte me ironi se kur ishin të rinj u thoshin të besonin se “Drapër e Çekan do shpëtonte botën”.
Jeta gjatë Mbretërisë Zog
Gjatë viteve të Mbretit Zog, Serjani, si shumë bashkëfshatarë, u mor me blegtori për të mbajtur familjen. Vlen të theksohet se kishte një mirëqenie shumë të mirë; gjithashtu punësonte disa barinj.
Ishte i njohur për ndershmërinë dhe burrninë e tij, duke ruajtur gjithmonë lidhjet e ngushta me fshatin, por edhe me të gjitha zonat e Gjirokastrës dhe Delvinës. Miqësitë e tij nuk e braktisën kurrë familjen e tij në vitet më të vështira në të ardhmen.
Janë të panumërta miqësitë familjare, ku secila ka një histori të veçantë, por më e veçanta është ajo e Familjes Bresa nga fshati Çai-Buzmar i Kukësit. Kjo familje sot ka një djalë me emrin e tij, Serjan Bresa, që jeton në Domje, Tiranë. Miqësia e tyre u krijua në këtë periudhë kohore dhe ruhet edhe sot.
Lufta e Dytë Botërore
Serjani ishte përkrahës i Ballit Kombëtar si bindje politike, duke refuzuar të bëhej anëtar i Ballit, pasi nuk e donte luftën civile. Kjo gjë pasqyrohet edhe në veprimet e tij gjatë luftës, ku do sjellim disa tregime nga jeta e tij. Vlen të përmendim se Çeta e Lazëratit ishte asnjanëse në këtë periudhë dhe nuk merrte urdhra apo komandohej nga Kryesia e Ballit Kombëtar. Serjan Xheviti ka qenë në disa raste udhëheqës i Çetës, por si i zgjedhur ose i caktuar nga pleqësia.
Por si e arsyetonte Serjani këtë pozicion gjatë kësaj periudhe:
Partizanët nuk mbanin flamurin kombëtar, por një yll të kuq pa lidhje me atdheun dhe simbolet kombëtare.
Ata shkatërruan piramidën e kufirit shqiptaro–grek, akt që për Serjanin ishte i papranueshëm. “Nga Xhamia piramida dukej sa një burrë me shark.”
Në Libohovë, partizanët kryen masakra ndaj popullsisë civile, duke vrarë pleq, gra, fëmijë, madje edhe familjen e patriotit Avni Rustemi.
Komunistët nuk besonin në Zot, gjë që binte ndesh me besën dhe traditat e Lazëratit.
“Po ç’janë këta që luftojnë për atdheun pa simbole kombëtare, na prishin kufijtë e atdheut dhe na vrasin familjet e patriotëve?” “Kjo ishte një bindje e të gjithë burrave lazëratas, duke përjashtuar disa të rinj.”
Disa ngjarje nga veprimtaria e tij gjatë luftës, “kundër vëllavrasjes”
• Tetor 1943 – Qafa e Pazarit, Gjirokastër
Në Qafën e Pazarit të Gjirokastrës, Serjani qëlloi me armë kundër komandantit kuisling Idriz Jazo. Kjo ngjarje ka ndodhur në rrugën nga Qafa e Pazarit për në Poliklinikë.
“Në të djathtë qe një klub ku po këndohej e kishte zhurmë. Shkoi atje, mirëpo kur po afrohej vinte një erë e keqe që edhe brenda në klub kundërmonte. — Ore, ç’është kjo erë? – pyeti. — Gjermanët pushkatuan një komunist dhe e dogjën – iu përgjigj një nga ata. — Po ky që digjet, a është shqiptar? – u tha. — Edhe juve hani, pini dhe këndoni këtu, e ai digjet atje? Nxjerr pistoletën dhe qëllon, duke i nxjerrë të gjithë përjashta.”
• Ngjarja në Kardhiq – Shpëtimi i djalit të ri
Partizanët kishin marrë Ali Këlcyrën dhe kërcënonin ta vrisnin. Për këtë arsye Balli Kombëtar ishte mbledhur në Kardhiq. Aty ishte edhe Çeta e Lazëratit, midis tyre edhe Serjani.
Arsyeja e këtij grumbullimi masiv ishte të ushtronin presion mbi partizanët me qëllim negocimin e lirimit të Ali Këlcyrës, për shmangien e vëllavrasjes.
Partizanët ishin pozicionuar diku në malet pranë Fushëbardhës dhe Zhulatit.
Në një moment, Serjani pa që ishin grumbulluar shumë burra në formë rrethi dhe u bë kurioz të dinte ç’po ndodhte.
— “Ç’po ndodh aty, pse janë mbledhur ata burra?” – pyeti. — “Kane zënë një që qe nisur të vinte partizan, dhe do e pushkatojnë” – i thanë. — “Kush do e pushkatojë?” – pyeti. — “Ismail Golemi ka urdhëruar” – i thanë.
Menjëherë shkon dhe hyn midis burrave. Kur çau rrethin, pa një djalë të ri të lidhur te një hu.
Ju afrua dhe e pyeti me tallje: — “Po ti ç’bën këtu?” — “Po pse tallesh, më kanë lidhur dhe duan të më vrasin” – i tha djali. — “S’të vret dot njeri këtu, po mos u tremb” – dhe filloi ta zgjidhte.
Pasi e zgjidhi, e pyeti çfarë kishte me vete. — “Një dyfek, një pistoletë dhe një torbë me gjërat personale.”
Pyeti kush i kishte, t’ia jepnin menjëherë mbrapsht. Dyfeku dhe torba iu dhanë menjëherë. Pistoleta nuk iu dha.
Në këtë kohë del Ismail Golemi dhe e pyet: — “Serjan, ç’bën atje?” — “Ja, do liroj këtë partizanin të vejë ku qe nisur.”
— “Ç’të të bëj, o i zi, se ke nja 200 burra me vete, pa ta tregoja unë!” – ia ktheu Ismaili. — “Po, po, se zë ti bujq fushës së Kallos dhe ne do t’i lëmë t’i pushkatosh…” – ia ktheu Serjani.
Thirri një djalë nga fshati Kaso dhe i kërkoi ta shoqëronte partizanin. — “Jo,” – i tha Kasua, – “se unë e shpie këtë atje, po më vrasin ata mua pastaj.”
Djali ndërhyri: — “Ore, më hiq që këtej, se aty të garantoj unë, se vëllai im është komandant atje.”
— “Ok,” – tha Kasua, – “do vete. Po mos rri atje, të vish prapë.” — “Pa merak, do vij, po nuk më vranë.”
Dhe Kasua e shoqëroi te partizanët. Ata i kërkuan të rrinte, por ai refuzoi, megjithëse iu lutën të qëndronte me ta.
— “Jo,” – u tha, – “po jini burra, mos më qëlloni nga pas, tani që do zbres poshtë.” — “Pa merak,” – i thanë, – “je në besën tonë, nuk të qëllon njeri. Mirupafshim.”
Dhe u kthye në Kardhiq dhe i tha Serjanit se puna u krye.
• Shpëtimi i dy të rinjve të PK nga Kalaja e Gjirokastrës
Rrobaqepësi, një mik i tij, i kërkoi të shpëtonte dy djem të PK që ishin të burgosur në kalanë e Gjirokastrës dhe prisnin të pushkatoheshin.
— “Meqë ma kërkon ti, dhe për hir të miqësisë që kemi, do e bëj,” – i tha Serjani.
Vendi i takimit ishte te gjimnazi “A. Zeneli”. Në burgun e kalasë punonte një lazëratas, Riza Skendi. Ai e ndihmoi të organizonte aratisjen. Kur i nxorën nga qelitë, ata filluan t’i hidhnin parulla. Me kërcënimin e armëve dhe duke i sqaruar se po i nxirrnin nga kalaja, i ndoqën pas te gjimnazi ku i prisnin njerëzit e tyre.
Ua dorëzoi dhe kjo punë u krye pa derdhur gjak. Nuk dihet kush ishin këta persona.
• Shpëtimi i partizanëve të kapur në Gjirokastër
Serjan Xheviti ishte gjithashtu një nga organizatorët për aratisjen e partizanëve të kapur në Gjirokastër dhe të sjellë tek Shkolla e fshatit për t’u pushkatuar nga Balli.
Kjo ngjarje është pasqyruar në librat për Lazëratin dhe nuk po e ritregojmë.
• Përballja e dytë me Ismail Golëmin – Goranxi
Aty Balli kishte mbledhur dhe mbante të arrestuar një grup të rinjsh nga zona e Zagorisë, partizanë; midis tyre kishte edhe minoritarë. Kjo gjë u mor vesh dhe Serjani, me një grup lazëratasish, shkon atje për të parë gjendjen.
Kur shkuan dhe panë që shumica ishin të rinj 16–20 vjeçarë, Serjani përsëri nuk pyeti njeri, por filloi t’i lironte.
Lajmërojnë dhe vjen Ismail Golëmi, i cili i thotë: — “Serjan, luftën po e humbasim, t’i vrasim sot se do na vrasin nesër.” — “Kë të vrasim, fëmijët?” – ia ktheu Serjani.
Një nga këta djem që shpëtoi ishte Sofua nga Sopiku, i cili e ka treguar vetë ngjarjen. Më pas Sofua u bë polic dhe ishte pikërisht ai që do ta arrestonte Serjanin — por këtë e tregojmë më poshtë, te pjesa e arrestimeve.
• Shpëtimet e tjera gjatë luftës
Ne, familja, kemi edhe raste të tjera ku ai ka shpëtuar jetën e disa vetave gjatë luftës, por nga sa përmendëm më lart, duket qartë se pozicioni i lazëratasve gjatë luftës ishte asnjanës dhe nuk vrisnin partizanë ose njerëz të pafajshëm.
Kjo gjendje vazhdoi deri më 18 korrik 1944, kur Lazërati u sulmua pabesisht nga partizanët.
Serjan Xheviti luftoi te Lëmi i Skëneres, bashkë me burrat e asaj lagjeje.
Kjo ngjarje solli armiqësinë dhe pikën ndarëse midis Partizanëve dhe Serjan Xhevitit.
• Letra e Bedri Spahiut – Lista e pushkatimeve
Po në këtë vit, Bedri Spahiu, në mënyrë të fshehtë, me një korrier, i dërgon Serjan Xhevitit një letër me emrat e lazëratasve që, po t’i kapte Partia, do t’i pushkatonte.
Të gjithë ata që kishin emrin në listë u larguan nga Shqipëria.
Qëndresa ndaj komunizmit
• Burgosja e parë – 1950
Pas luftës, regjimi komunist e burgosi disa herë.
1950: U dënua me 3 vite burg për “mos hyrje në kooperativë” dhe “agjitacion e propagandë”.
U shpall kulak, me konfiskim të pasurisë së luajtshme dhe të paluajtshme.
U lirua në vitin 1953.
• Arrestimi i dytë – 1959
1959: U arrestua sërish me akuza për agjitacion, propagandë dhe përgatitje për arratisje jashtë shtetit.
Akuza për bashkëpunim me sigurimin e huaj grek.
Sofua, që përmendëm më lart, ishte veshur polic dhe ishte ai që erdhi tek shtëpia për ta arrestuar dhe për t’i lexuar akuzën.
Pasi e dëgjoi akuzën, Serjani i tha:
— “Po nuk ka një djalë shqiptar që të më arrestojë mua e të më thotë ‘punon për grekun’? Po gjetët një grek dhe më thotë ‘punon për grekun’?!” — “Xha Serian,” – i tha Sofua, – “mua ma caktuan këtë detyrë.” — “Po më tha mirë Ismaili Golëmi: ‘T’ju vrasim se do na vrisni’…”
Akuza për bashkëpunim me të huajt nuk u vërtetua. U dënua 8 vjet për secilën nga akuzat e tjera; bashkimi i dy akuzave bënte ulje 4 vjet. Kështu që u dënua 12 vjet burg.
U lirua më 25 korrik 1967, pas plotësimit të afatit.
• Jeta në burg – Profesorë, partizanë, gjeneralë
Në burg, Serjani u bë mik me njerëz të njohur.
Profesor Eqrem Çabej i tha:
— “Serjan, lutju Zotit që të la pa shkollë, se me këtë kokë që ke ti, shtat pash nën dhé do të të kishin futur.”
Edhe komunistët partizanë, si Bedri Spahiu, gjeneralët dhe Halim Xhelo, që ishte në qelinë afër, i thoshin:
— “Serjan, do dalësh nesër, dëgjova. Shoku Sadiku më ka thënë që në mes të fshatit keni një vend të shenjtë. Po do të të jap 100 lekë, jepja Xhemos t’i blejë qirinj e t’i ndezë për ne.”
Serjani iu përgjigj:
— “Mirë mo, do t’i marr, po Xhemua është muhipe e Baba Selimit, kurse ju jeni të Baba Stalinit. Do t’i blej qirinjtë dhe do t’i ndez te busti në Tiranë, se atë donit ju.”
• Torturat, kërcënimet dhe qëndrimi i pathyeshëm
Torturat, burgu, kërcënimet — asgjë nuk e trembi që ta mbyllte gojën.
Serjan Xheviti foli pa u trembur për të vërtetën dhe bindjet e tij, në burg por edhe jashtë.
Një ngjarje kur doli nga burgu:
Polici: — “Merr sharkun, Xha Serian, ikën sot, do dalësh.”
— “Ç’e dua që ta marr? Këtu do vij prapë,” – i tha Serjani.
Mori thesin me rroba, sharkun dhe doli.
Një polic e shoqëroi deri te rruga dhe i gjeti makinë për Gjirokastër. Polici e hipi në karroceri dhe porositi shoferin ta zbriste vetëm në Gjirokastër dhe të mos i merrte lekë.
Në karroceri ishin disa të rinj vlonjatë dhe një gjirokastrit që e njihte shumë mirë.
Serjani u ul mbi thes dhe hodhi sharkun krahëve.
Gjirokastriti filloi ta shante, duke u drejtuar nga të rinjtë:
— “E shikoni këtë? Është nga Lazërati. Këta ishin të gjithë ballista, nuk e duan Partinë, dhe ja sa doli nga burgu…”
Serjani nuk i foli fare, rrinte i qetë.
Një nga të rinjtë i tha:
— “Xhaxha!” — “Hë mo, djalë.” — “Të shau ky!” — “E, e dëgjova,” – i tha Serjani. — “Është e vërtetë? Ka pasur shumë ballista Lazërati?” — “Po, edhe pulat ballista ishin,” – i tha Serjani. — “Po pse nuk u bënë partizanë?” — “Se nuk ishin gomar si ky këtu,” – dhe tregoi me gisht gjirokastritin.
— “A more Serjan, kot që dole, aty do veç prapë,” – i tha gjirokastriti. — “E di mor, e di. I thashë dhe policit ta lija sharkun, po nuk më la,” – ia ktheu Serjani.
Fundi i jetës dhe trashëgimia
Pas lirimit, jetoi në Lazërat, ku çdo ditë blinte gazetën, e lexonte dhe u thoshte: — “Doni ta dini të vërtetën? Kthejeni gazetën me kokëposhtë.”
I ndjeri Sali Rabi tregon se Xha Seriani lexonte gazetën pa syze. Kjo i bëri përshtypje dhe iu afrua ta pyeste: — “Xha Serian, nga sytë je mirë, lexon pa syze?” — “Po mo, shikoj dhe afër edhe larg. Ja, do të ta lexoj se ç’është shkruar atje,” – dhe tregoi me gisht nga berberana ku ishte shkruar parulla e PPSH-së. — “Po,” – i tha Saliu. — “Poshtë! Poshtë! Poshtë!”
Tavolina e tij me një karrige ishte vendi i tij i preferuar te klubi i fshatit.
24 nëntor 1975: Mbylli sytë në shtëpinë e tij.
Ata që e njohën e cilësuan si “Simbol të qëndresës antikomuniste.”
Historia e Serjan Xhevit Ahmetit është një rrëfim i plotë i një jete të lidhur ngushtë me fatin e kombit: nga Lufta e Vlorës, tek Balli Kombëtar; nga humanizmi në kohë lufte, tek burgjet e komunizmit. Ai mbetet një figurë që mishëroi Besën, Trimërinë, Atdhedashurinë dhe Humanizmin Shqiptar.
Veliko Selimi, Jonuz Boci dhe Omar Çela – 15 Dhjetor 1950- Përkujtimore!
Written by Shoqata Lazerati Michigan
in Memorials of Lazerati
Martirët e Demokracisë nga Lazarati
Sot, më 15 dhjetor, kujtojmë me dhimbje dhe krenari tre bijtë e Lazaratit – Veliko Selimi, Jonuz Boci dhe Omar Çela – të cilët së bashku me Memo Rakun nga Golemi u pushkatuan në Qafën e Taroninës nga regjimi komunist.
Ata u akuzuan padrejtësisht, u torturuan dhe u dënuan pas një gjyqi farsë, por qëndrimi i tyre para vdekjes ishte burrëror dhe i paharrueshëm:
• Jonuzi tha: “Ne e mbollëm farën, rinia do ta korrë.”
• Velikua tha: “Rroftë Shqipëria!”
• Omari tha: “Rroftë liria!”
Këta burra nuk luftuan kundër vendit të tyre, por kundër diktaturës që e shtypte. Ata dhanë jetën për dinjitetin, lirinë dhe demokracinë.
Pas dekadash persekutimi mbi familjet e tyre, më 1993 u rivarrosën me nderime në varrezat e fshatit. Në vitin 2017, Presidenti i Republikës i nderoi me titullin “Martirë të Demokracisë”, duke vulosur të vërtetën e tyre historike.
Sot, 15 dhjetor, ne përulemi me respekt para kujtimit të tyre.
Lavdi bijve të Lazaratit!
Since the Albanian Government's attempts to stop the illegal cultivation of cannabis, there have been a growing number of activists from around the region demanding a special status for the small commune. The activists demand the right to legalize production and selling of cannabis inside municipality borders. The Albanian government has rejected the demand.