South Bauchi languages
The South Bauchi languages are a branch of West Chadic languages that are spoken in Bauchi State and Plateau State, Nigeria.
An extensive lexical survey of the South Bauchi languages had been carried out by Kiyoshi Shimizu from 1974 to 1975. Another early survey was that of Gowers, which included 42 languages of Bauchi.
Languages
The South Bauchi languages include:;South Bauchi languages
- Zaar group: Dass; Geji, Polci, Saya, Zari, Zeem
- Guruntum group: Guruntum-Mbaaru, Ju, Tala, Zangwal
- Boghom group: Jimi, Jum; Boghom, Kir-Balar, Mangas
Internal classification
Shimizu (1978)
Shimizu classifies the South Bauchi languages as follows. Individual languages are highlighted in italics.- South Bauchi
- *East branch
- **Boghom subgroup
- ***Bòghòm
- ***Kir cluster
- ****Kiir ; Laàr
- ****Mánsi
- **Guruntum subgroup
- ***Guruntum cluster
- ****Mbaarù
- ****Gùrùntùm
- ***Tala cluster
- ****Sòòr ; Zaŋwal of Zungur
- ****Lungu
- ****Shò ; Jimi
- *West branch
- **Barawa subgroup
- ***North Barawa
- ****Geji cluster
- *****Mɨ̀gang, Pelu; Gyaanzi
- *****Buu
- ****Polci cluster
- *****Zùl; Barang, Dììr
- *****Bɨ̀lɨ̀ ; Nyámzàx, Lundur; Posɨ
- ***South Barawa
- ****Zeem cluster
- *****Zeem; Tule ; Chaari
- *****Dokshì
- ****Dass cluster
- *****Dɨkshi ; Bàndas
- *****Boòdlɨ ; Wangdày ; Zòdì
- ****Saya cluster
- *****Zàksɨ̀ ; Bòòt ; Zaarɨ ; Sigidi
- *****Zaar of Kàl; Zaar of Gàmbar Lèère; ''Zaar of Lùsa''
Blench (2021)
- South Bauchi
- *Jimi
- *Boghom cluster: Mantsi, Boghom, Kir-Balar
- *Gurdung cluster: Gurdung, Mbaaru, Ju, Tala, Zangwal
- *Zaar branch
- **Das cluster: Diksyhi, Dur, Zumbul, Dot, Wangdi
- **Polci cluster: Zul, Mbaram, Diir, Buli, Nyamzax, Polci, Luri
- **Zeem cluster: Zeem, Tuli, Caari, Dyarim, Dokshi
- **Geji cluster: Megang, Pelu, Geji, Buu
Names and locations
| Language | Branch | Cluster | Dialects | Alternate spellings | Own name for language | Endonym | Other names | Other names for language | Exonym | Speakers | Location | Notes |
| Aja | Zaar | North Bauchi | Ajanci | Extinct: formerly spoken at Kworko, Bauchi State | no data | |||||||
| Das cluster | Zaar | Das | Ɓarawa | 8,830 | Bauchi State, Toro and Dass LGAs | |||||||
| Lukshi | Zaar | Das | Dәkshi | 1,130 | ||||||||
| Durr–Baraza | Zaar | Das | Bandas | 4,700 ; 30–40,000 | Bauchi State, Das LGA, Durr and Baraza villages | |||||||
| Zumbul | Zaar | Das | Boodlә | Zumbulawa, Dumbulawa | See Wandi | Bauchi State, Das LGA, Zumbul town | ||||||
| Wandi | Zaar | Das | Wangday | 700 | Bauchi State, Das LGA, Wandi town | |||||||
| Dot | Zaar | Das | Dwat | Zoɗi | shérә́m zoɗi | Dott | 2,300 ; a single large village. 37,582. 7 wards speak Zoɗi | South of Bauchi on the Dass road | ||||
| Geji cluster | Zaar | Geji | Kayauri, Kaiyorawa | Ɓarawa | Bauchi State, Toro LGA | |||||||
| Mәgang | Zaar | Geji | Bolu, Buli | Mәg̣ àŋ | 1,250, 'a few hundred' | |||||||
| Pyaalu | Zaar | Geji | Pelu, Belu | Pyààlù | ||||||||
| Geji | Zaar | Geji | Gyaazә | Bagba | Gezawa, Gaejawa | 650, 1000. 20 villages | Toro, Bauchi LGAs, Bauchi State | |||||
| Buu | Zaar | Geji | Zaranda | Bùù | 750, 'a few hundred' | |||||||
| Guus | Zaar | Guus | Ɓarawa | Sayanci | 50,000 ; 50,000 | Bauchi State, Tafawa Balewa LGA. West of Tafawa Balewa town. | ||||||
| Guus | Zaar | Guus | mur gúús ; Gùùs | vìì kә gúús | Sigidi, Sugudi, Sigdi, Segiddi | 775. 17 villages | ||||||
| Polci cluster | Zaar | Polci | Ɓarawa, Palsawa | 6,150 or more | Bauchi State, Bauchi and Toro LGAs | |||||||
| Zul | Zaar | Polci | Zul is mutually comprehensible with Mbaram | Bi Zule | Nya Zule pl. Man Zule | Mbarmi, Barma | Zulawa | 2,400. 15 villages | Bauchi State, Bauchi and Toro LGAs | |||
| Mbaram | Zaar | Polci | Barang, Mbaram | 250 CAPRO. One settlement only | Bauchi State, Bauchi LGA | |||||||
| Dir | Zaar | Polci | Diir | 'a few hundred' | ||||||||
| Buli | Zaar | Polci | Bәlә | 600, 4000, 'a few hundred' | ||||||||
| Langas | Zaar | Polci | Nyamzax | Lundur | 200, 'a few hundred' | |||||||
| Luri | Zaar | Polci | Lúr | 30, 2 | Bauchi State, Bauchi LGA | |||||||
| Polci | Zaar | Polci | Posә, Polshi, Palci, Pәlci | 2,950 ; 70,000 | ||||||||
| Zaar | Zaar | Kal, Gambar Leere, Lusa | Zaʼr, Zar | Vìk Zaar, Vigzar | Zaar pl. Zàrsɛ̀ | Sáyánci | Bàsáyè pl. Sáyáːwá, Saya, Seya, Seiyara | 50,000 ; 50,000 | Bauchi State, Tafawa Balewa LGA. West of Tafawa Balewa town. | |||
| Zari cluster | Zaar | Zari | Ɓarawa | Bauchi State, Toro and Tafawa Balewa LGAs; Plateau State, Jos LGA | ||||||||
| Zakshi | Zaar | Zari | Zaksә | 2,950 | ||||||||
| Boto | Zaar | Zari | Boot | Bibot | 1,000 | |||||||
| Zari | Zaar | Zari | Kopti, Kwapm | |||||||||
| Zeem-Caari-Danshe-Dyarim cluster | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Ɓarawa | Bauchi State, Toro LGA | ||||||||
| Zeem | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Extinct | |||||||||
| Tule | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Tulai | Extinct | ||||||||
| Danshe | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Extinct | |||||||||
| Chaari | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Tulai | a 'few hundred' speakers | ||||||||
| Dyarim | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | one person Mәn Dyarim, people Dyarim | Ndyarim Tә | Kaiwari | About 2000 ethnic Dyarim with about 100 fluent speakers | Their main settlement is about 7 km south of Toro town in Toro LGA. | |||||
| Lushi? | Zaar | Zeem-Caari-Danshe-Dyarim | Lukshi | Dokshi | ||||||||
| Jimi | Zaar | 250 ; 400 | Bauchi State, Darazo LGA | |||||||||
| Kir–Balar cluster | Boghom | Kir–Balar | 360 | Bauchi State, Bauchi LGA | no data | |||||||
| Kir | Boghom | Kir–Balar | no data | |||||||||
| Balar | Boghom | Kir–Balar | Larbawa | 50 CAPRO | no data | |||||||
| Boghom | Boghom | Burom, Burrum, Burma, Borrom, Boghorom, Bogghom, Bohom, Bokiyim | Burumawa | 9,500, 50,000 | Plateau State, Kanam LGA | |||||||
| Mangas | Boghom | Maás | 180 | Bauchi State, Bauchi LGA | no data | |||||||
| Guruntum–Mbaaru | Guruntum | By settlements Dookà, Gàr, Gayàr, Kàràkara, Kuukù, and Mbaarù | Gurutum | Gùrduŋ | 10,000 | Bauchi State, Bauchi and Alkaleri LGAs | ||||||
| Ju | Guruntum | 150 | Bauchi State, Bauchi LGA | |||||||||
| Tala | Guruntum | Bauchi State, Bauchi LGA, Zungur district | ||||||||||
| Zangwal | Guruntum | Bauchi State, Bauchi LGA | no data |